gehena
Gahena ndi kulekanitsidwa ndi kutalikirana ndi Mulungu kumene ochimwa osasinthika asankha. M’Chipangano Chatsopano, helo mophiphiritsira akunenedwa kukhala “nyanja yamoto,” “mdima,” ndi Gehena (pambuyo pa Chigwa cha Hinomu pafupi ndi Yerusalemu, malo oyaka moto kaamba ka zonyansa). Gehena imanenedwa kukhala chilango, kuzunzika, kuzunzidwa, chiwonongeko chamuyaya, kulira ndi kukukuta mano. Scheol ndi Hade, mawu aŵiri ochokera m’zinenero zoyambirira za Baibulo amene kaŵirikaŵiri amatembenuzidwa kukhala “helo” ndi “manda,” kaŵirikaŵiri amanena za malo a akufa. Baibulo limaphunzitsa kuti ochimwa osalapa adzafa imfa yachiŵiri m’nyanja yamoto, koma silimamveketsa bwino lomwe ngati zimenezi zikutanthauza kuwonongedwa kapena kupatukana ndi Mulungu mwauzimu. (2. Thessalonicher 1,8-9; Matthäus 10,28; 25,41.46; Offenbarung 20,14-15; 21,8; Matthäus 13,42; Psalm 49,14-15)
gehena
"Ngati dzanja lako lamanja likuchimwitsa, ulidule ndi kulitaya; nkwabwino kuti utaye chiwalo chimodzi cha thupi lako kuposa kuti thupi lako lonse lipite ku gehena." (Mt 5,30)Gehena ndi malo owopsa kwambiri. Tiyenera kutenga chenjezo la Yesu mozama.
Njira yathu
Chikhulupiriro chathu chimalongosola Gahena ngati "kulekana ndi kupatukana ndi Mulungu komwe ochimwa osasinthika asankha." Sitikunena ngati kulekanitsidwa ndi kudzipatula kumatanthauza kuzunzika kwamuyaya kapena kutha kwa chidziwitso. Ndithudi, timanena kuti Baibulo silimamveketsa zimenezi.
Zikafika ku gahena, monganso nkhani zina zambiri, tiyenera kumvera Yesu. Ngati tiona Yesu kukhala wofunika kwambiri, akamaphunzitsa za chisomo ndi chifundo, tiyenera kumumvera akamanena za chilango. Ndi iko komwe, chifundo sichitanthauza zambiri pokhapokha titapulumutsidwa.
Machenjezo a moto
Mu fanizo lina, Yesu anachenjeza kuti oipa adzaponyedwa m’ng’anjo yamoto. (Mt 13,50)Mu fanizo ili, sanalankhule za kutentha mtembo, koma za "kulira ndi kukukuta mano." Mu fanizo lina, Yesu akufotokoza chilango cha kapolo amene anakhululukidwa koma sanakhululukire kapolo mnzake ngati "kuzunzidwa." (Mt 18,34)Fanizo lina limafotokoza za munthu woipa amene wamangidwa ndi kuponyedwa kunja "mumdima". (Mt 22,13)Mdima uwu ukufotokozedwa ngati malo olira ndi kukukuta mano.
Yesu sanafotokoze ngati anthu a mumdima amavutika ndi zowawa kapena chisoni, ndipo sanafotokoze ngati akukuta mano chifukwa cha kulapa kapena kukwiya. Chimenecho sindicho cholinga. Ndipotu iye safotokoza mwatsatanetsatane zimene zidzachitikire oipa.
Komabe, Yesu akuchenjeza anthu momveka bwino kuti asagwire chilichonse, chifukwa izi zingawapangitse kuponyedwa ku moto wosatha. “Ngati dzanja lako kapena phazi lako likuchimwitsa, ulidule ndi kulitaya,” Yesu anachenjeza. “Ndi bwino kuti ukalowe m’moyo wolumala kapena wolumala kuposa kuponyedwa ku moto wosatha uli ndi manja awiri kapena mapazi awiri.” (Mt 18,7-8)Ndi bwino kudzikana moyo uno kusiyana ndi “kuponyedwa ku moto wa gehena” (vesi 9).
Kodi chilango cha oipa nchosatha? Baibulo lingatanthauzidwe m’njira zingapo pamfundoyi. Mavesi ena amanena za chilango chamuyaya pamene ena amanena za nthawi yake. Koma mwanjira iliyonse, Gahena iyenera kupewedwa mulimonse.
Izi zimandikumbutsa buku la InterVarsity Press pamutuwu, Maonero Awiri a Gahena. Edward Fudge akutsutsa za chiwonongeko; Robert Peterson amatsutsa za kuzunzika kwamuyaya. Pachikuto cha bukuli pali amuna awiri, onse ali ndi manja patsogolo
mutu kusonyeza mantha kapena mantha. Cholinga cha graphic ndi kufotokoza kuti,
Ngakhale pali malingaliro awiri okhudza Gahena, ndi yonyansa ngakhale munthu angawone bwanji Gahena. Mulungu ndi wachifundo, koma munthu amene amatsutsa Mulungu amakana chifundo chake ndipo amavutika.
Malembo a Chipangano Chatsopano
Yesu anagwiritsa ntchito mafano osiyanasiyana kulanga anthu amene amakana chifundo cha Mulungu: moto, mdima, mazunzo ndi chiwonongeko.
Atumwiwo analankhulanso za chiweruzo ndi chilango, koma anafotokoza m'njira zosiyanasiyana. Paulo analemba kuti: “Koma mkwiyo ndi mkwiyo pa iwo odzikonda okha, osamvera choonadi, koma omvera choipa; chisautso ndi kupsinjika pa munthu aliyense wochita choipa, choyamba pa Myuda, ndi pa Mgiriki.” (Röm 2,8-9).
Ponena za anthu amene anazunza mpingo wa ku Tesalonika, Paulo analemba kuti: “Adzalandira chilango, chiwonongeko chosatha, kuchokera pamaso pa Ambuye ndi ku ulemerero wake” (1 Atesalonika 1:9). Chifukwa chake, m'nkhani zathu za chikhulupiriro, timafotokoza gehena ngati “kulekanitsidwa ndi kupatukana ndi Mulungu.”
Chilango cha Chipangano Chakale chifukwa chokana Chilamulo cha Mose chinali imfa, koma aliyense amene amakana Yesu mwadala ayenera chilango chachikulu, iye akutero. Hebräer 10,28-29“Ndi chinthu choopsa kugwa m’manja mwa Mulungu wamoyo” (vesi 31). Mulungu ndi wachifundo kwambiri kuposa momwe anthu amaganizira, koma ngati munthu akana chifundo Chake, ndiye kuti chiweruzo chokha chimatsala. Mulungu safuna kuti aliyense avutike ndi zoopsa za gehena—Akufuna kuti aliyense afike pa kulapa ndi chipulumutso. (2Pt 2,9)Koma iwo amene amakana chisomo chodabwitsa choterechi adzavutika. Ndicho chisankho chawo, osati cha Mulungu. Chifukwa chake, zikhulupiriro zathu zimanena kuti gehena "inasankhidwa ndi ochimwa osasinthika." Iyi ndi gawo lofunika kwambiri pachithunzichi.
Chipambano chachikulu cha Mulungu ndi gawo lofunika kwambiri pa chithunzichi. Chilichonse chidzalamulidwa ndi Khristu, chifukwa iye wapulumutsa chilengedwe chonse. (1Kor 15,20-24; Kol 1,20)Chilichonse chidzakonzedwa bwino. Ngakhale imfa ndi dziko la akufa zidzawonongedwa pamapeto pake. (Offb 20,14)Baibulo silitiuza momwe gehena imagwirizanira ndi nkhaniyi, komanso sitikunena kuti tikudziwa. Timangokhulupirira kuti Mulungu, wodzaza ndi chilungamo ndi chifundo, adzakwaniritsa chilichonse m'njira yabwino kwambiri.
Chilungamo ndi chifundo cha Mulungu
Mulungu wachikondi sangazunze anthu kosatha, ena amati. Baibulo limasonyeza kuti kuli Mulungu wachifundo. M’malo mwake, anamasula anthu ku mavuto awo m’malo moti azivutika kosatha. Chiphunzitso chamwambo cha kulanga helo kosalekeza, ambiri amakhulupirira kuti chimaimira Mulungu molakwa monga sadist wobwezera amene amapereka chitsanzo choipa. Ndiponso, sikungakhale koyenera kulanga anthu kosalekeza kwa moyo umene unatenga zaka zoŵerengeka kapena makumi angapo chabe.
Koma kupandukira Mulungu n’koipa kwambiri, akutero akatswiri a zaumulungu. Sitingathe kuyeza zoyipa ndi nthawi yomwe zimatengera kuti tichite, akufotokoza. Kupha munthu kungatenge mphindi zochepa chabe, koma zotsatira zake zimatha kwa zaka zambiri kapena zaka zambiri. Iwo amati kupandukira Mulungu ndi tchimo lalikulu kwambiri m’chilengedwe chonse, choncho liyenera kulandira chilango choipitsitsa.
Vuto ndilakuti anthu samvetsa bwino chilungamo kapena chifundo. Anthu sali oyenerera kuweruza—koma Yesu Khristu ndi woyenera. Iye adzaweruza dziko lapansi mwachilungamo. (Ps 9,8; Joh 5,22; Röm 2,6-11)Tingathe kukhulupirira chiweruzo chake, podziwa kuti adzakhala wolungama komanso wachifundo.
Nkhani ya helo ikanenedwa, mbali zina za m’Baibulo zimaoneka ngati zimatsindika za kuzunzika ndi kulanga pamene zina zimagwiritsa ntchito zithunzithunzi za chiwonongeko ndi mapeto. M’malo moyesa kugwirizanitsa mafotokozedwe ena ndi ena, timawasiya onse akulankhula. Zikafika ku gehena, tiyenera kudalira Mulungu, osati malingaliro athu.
Pa zonse zimene Yesu ananena zokhudza gehena, chofunika kwambiri n’chakuti Yesu ndiye yankho la vutolo. Mwa iye mulibe chiwonongeko. (Röm 8,1)Iye ndiye njira, choonadi, ndi moyo wosatha.
ndi Joseph Tkach
